Tekst: Ole Kristian Årdal

1

Då eg var liten hugsar eg Bestefar sa at han aldri kunne budd i ein by. Det var så godt å kunne «kvile auga på fjella».

2

Eg har minne frå fjellturar, tallause fjellturar, og kvar gong vi nådde toppen sette han alltid i eit lite brøl medan han strakk ut armane og speida mot fjella i horisonten. Og ja, utsikta var fin den, men det var mange andre ting eg syntest var fine. Som til dømes pandabjørnar, luftballongar, blåklokker og Valborg frå Olsenbanden jr.

3

Fjella gav noko meir enn berre venleik for auga – dei gav ei kvile.

4

I år er det ti år sidan eg flytta frå Stranda. Eg bur i ei leilegheit i Oslo, og har ikkje sett eit einaste fjell i dag, heller ikkje i går eller i forgårs. Ein kveld i fjor haust slo det meg at eg nesten aldri ser langt når eg bur i byen. Det er husveggar overalt, som sperrar for utsikta. Eg kan gå fleire dagar utan å sjå eit einaste fjell. Og til dei som lurer: Nei, Holmenkollen er ikkje eit fjell.

5

Eg ser folk, mange folk eg ikkje kjenner, bilar, bussar, trikkar, bygningar, betong, asfalt, reklameskilt, butikkvindauge – men ingen fjell. Byen gir ei slags klaustrofobisk kjensle som etter kvart berre blir ei heilt vanleg kjensle, ei kjensle av kvardag som alle byfolk har levd med i lange tider.

6

På ein restaurant i Oslo møter eg syraren Hamza. Han flytta frå Damaskus til Noreg for eit par år sidan, fekk seg dame frå Smøla og jobbar no som lege på sjukehuset i Kristiansund. Han snakkar om Noreg, om kva det vil seie å vere norsk, om brunost, langrennsski og om den dårlege distriktspolitikken som øydelegg livet for bygdefolket. Eg snakkar om Stranda, om fjella og at eg saknar å kvile auga på dei. Brått kjenner eg meg litt flau over det lokalromantiske klissklasset mitt, men Hamza berre smiler til meg med skjønesame auge. Det viser seg nemleg at det eg seier faktisk kan underbyggjast frå eit medisinsk perspektiv.

Dei fleste på Stranda har på eit eller anna tidspunkt latt augo kvile på Grjøtet. Foto: Martin Andrè Kristoffersen.

7

Hamza forklarar at auga våre faktisk fysisk kviler når dei ser på fjella. Vi treng å sjå langt med jamne mellomrom, om ikkje justerer auga heile tida synet for å fokusere på nye ting, og får dermed aldri slappe av.

8
Eg ringer professor Rigmor Baraas, leiar for Nasjonalt senter for optikk, syn og augehelse. Ho forklarar at det er sunt for auga å veksle mellom å sjå langt og kort. Når vi ser langt, treng ikkje auga å fokusere. Det gir den same effekten som «sauestiren», som råkar sunnmøringar med jamne mellomrom. Eg er spent på kor langt auga faktisk treng å sjå for å kvile, og må innrømme at svaret frå Baraas skuffar meg litt: «Reint teoretisk sett, så er seks meters avstand det same som å sjå på noko som er uendeleg langt vekke», seier ho.

9

Seks meter! Det er jo ikkje lengre enn ein sjiraff eller ein minibuss. Eg treng ikkje akkurat å gå opp på eit fjell for å sjå seks meter. Det betyr vel at dei fleste av oss kviler auga heile tida, anten vi bur i naturen eller i den trongaste byen?

10

Eg lar det gå nokre dagar, før eg begynner å tenkje: Kor ofte ser eg eigentleg lengre enn seks meter i løpet av ein dag?
*Eg vaknar, rommet mitt er kvadratisk på 20 kvadratmeter, altså ser eg ikkje lengre enn seks meter med mindre eg ser ut vindauget.
*Eg går ut på badet, ser meg sjølv i spegelen: ein meter (men professor Baraas lærte meg faktisk at å sjå noko i ein spegel er det same som å sjå dobbelt så langt, altså to meter.)
* Eg går til jobb. Det tar ca. 10 minutt. På denne turen ser eg nok ofte meir enn seks meter, men aldri lenge om gongen. Mykje av turen ser eg berre ned i bakken framfor meg.
* På jobb brukar eg det aller meste av dagen til å sjå inn i ein dataskjerm, ca. ein meter unna.
* Kveldstida varierer: Om eg berre går rett heim, ser eg nok aldri særleg lengre enn seks meter resten av kvelden, om eg finn på noko anna vil eg nok ofte bruke større deler av kvelden til å sjå langt.

11

Rundt rekna vil eg anslå at eg ofte ikkje brukar meir enn ein time om dagen til å sjå lengre enn seks meter. Det er ikkje meir enn 6,25 prosent av tida eg er vaken. I tillegg viser appen «Moment» at eg den siste veka har vore tre timar i snitt på telefonen min kvar dag. Og ja, noko av den tida har eg brukt til å sjå på bilde av fjell på Instagram, men det tel dessverre ikkje.

12

Det slår meg at denne teksten blir meir og meir dystopisk. Men ordtaket seier at auga er sjela sin spegel. Korleis skal det gå med sjela når spegelen heile tida er utslitt og overarbeida?

13

Gjennom oppveksten kunne eg sitje i timesvis ved stovevindauget hjå Bestemor og Bestefar, og berre sjå utover fjorden mot Blåtinden, Grjøtet og vidare innover fjorden mot Tafjordfjella.

14

Eg trur eg såg lengre før, oftare. Ein av grunnane er nok at det ikkje er like mykje vakkert å sjå på frå avstand her i Oslo. Samtidig er det heile tida nye ting som skjer rundt meg, ting som forstyrrar og får auga til å sjå ein annan veg.

15

Men eg har likevel framleis trongen i meg. Kvar gong eg vitjar ein ny by, prøvar eg alltid å kome meg opp i ei høg bygning for å sjå utover. Eg vitjar toppen av Oslo Plaza ofte, og har begynt å bruke toalettet i øvste etasjen på jobb, slik at eg kan sjå utover byen medan eg urinerer.

16
I sommar skal eg heim til Stranda. Då skal eg opp på eit fjell. Det treng ikkje å vere så stort. Kanskje blir det berre ein liten tur til Dregetua eller Lievarden. Kanskje nyttar eg høvet til å teste ut ein av toppane vi kan lese om i dette magasinet, som til dømes Rokken, Urkeegga eller Brundstadtinden. Uansett skal eg opp på ein eller annan topp, og når eg kjem opp på toppen skal eg sette i eit lite brøl, medan eg strekkjer ut armane, og speidar ut mot horisonten. Så skal eg kvile auga mine på fjella.